Kan ik in het weekend een vrije dag aanvragen?

Het is een herkenbaar moment. Je bent vrij, maar je gedachten zijn dat blijkbaar niet. Thuiswerken, smartphones en chatapps zijn een vast onderdeel van ons werk geworden. Daarmee is de grens tussen werk en privé een stuk minder duidelijk geworden. 

Het is dan ook heel normaal dat je in het weekend aan je werk denkt, zegt Stefan van der Stigchel, hoogleraar Cognitieve Psychologie aan de afdeling Experimentele Psychologie van de Universiteit Utrecht. "Gedachten over werk stoppen niet automatisch zodra het weekend begint. Het wordt pas problematisch als je voortdurend het gevoel hebt dat je iets móet doen of nergens echt van loskomt."

Werk blijft om aandacht vragen

In ons hoofd maken we geen strikt onderscheid tussen werk en privé. Een onafgemaakte taak blijft simpelweg aandacht vragen, verklaart Van der Stigchel. "Ons brein sorteert informatie niet netjes op ‘werk’ en ‘privé’. Iets wat belangrijk, spannend of onaf is, blijft aandacht trekken. Daarom kan een werkmail op zaterdag net zo goed in je hoofd blijven hangen als een persoonlijk bericht."

Dat verklaart ook waarom veel mensen in het weekend toch nog even hun mailbox openen. Niet omdat het moet, maar omdat het een onrustig gevoel kan geven als er nog iets open staat. Even die vrije dag aanvragen. Nog snel een vergadering voorbereiden. Een berichtje naar een collega sturen. 

Even snel bestaat vaak niet

Het kan lekker opgeruimd voelen om die openstaande dingen alvast in het weekend af te handelen, maar volgens Van der Stigchel zit er ook een keerzijde aan. "Dat kan prettig en zelfs efficiënt voelen, omdat je maandag met een leger hoofd begint. Maar je levert wel een stukje hersteltijd in." Dat hoeft geen probleem te zijn als het af en toe gebeurt. Maar als het een gewoonte wordt, houd je minder tijd over waarin je echt kunt loskomen van je werk. "Als je structureel in het weekend werkt, krijgt je brein minder gelegenheid om echt los te komen van werk." Dat betekent niet dat je je telefoon op vrijdagmiddag meteen moet uitschakelen. Wel is het belangrijk om bewust na te denken over de grens tussen werk en vrije tijd. En juist daar wringt het vaak.

Vrij zijn vraagt tegenwoordig om een bewuste keuze

Vroeger was die grens vaak duidelijker. Je ging naar huis en je werk bleef achter op kantoor. Tegenwoordig draag je je werk altijd bij je in je broekzak of tas, bijvoorbeeld in je smartphone of tablet. "De grens is vooral minder vanzelfsprekend geworden. Werk is altijd binnen handbereik en daardoor moeten we die grens nu veel bewuster zelf stellen. Vrij zijn vraagt tegenwoordig bijna actief gedrag."

Daar komt nog iets bij. Veel mensen ervaren een gevoel van opluchting als ze een klein taakje snel afronden. Maar dat kan ertoe leiden dat werk voortdurend aanwezig blijft. "Als je gewend bent om steeds kleine openstaande dingen weg te werken, ontstaat snel de neiging om ‘even’ te kijken of iets af te handelen. Dat geeft kort opluchting, maar houdt werk tegelijkertijd actief in je aandacht."

Zo houd je werk buiten je vrije tijd

• Schakel meldingen van werkapps uit.

• Leg je telefoon weg als je echt vrij bent.

• Spreek vaste momenten af waarop je je mailbox controleert.

• Bewaar kleine taken voor de volgende werkdag.

• Probeer openstaande taken op vrijdag af te ronden.

• Vraag jezelf af: moet die nu echt, of kan het ook maandag?

Het belangrijkste advies 

Van der Stigchel raadt aan om de grens tussen werk en vrije tijd zo concreet mogelijk te maken. "Zet meldingen uit, leg werkapps buiten beeld en spreek met jezelf momenten af waarop je niet werkt. En als er toch iets in je hoofd opkomt, schrijf het op voor maandag, in plaats van het meteen af te handelen."