Mag je grapjes maken tijdens een sollicitatie?

Een sollicitatiegesprek is vaak spannend. Het is dan ook niet vreemd dat veel mensen proberen de sfeer wat losser te maken. Toch is humor volgens docent toegepaste psychologie, gedragstrainer en cabaretière Margriet Bolding niet iets wat je bewust moet inzetten als sollicitatietruc. 

Past humor bij jou?

De belangrijkste vraag is veel eenvoudiger: past humor eigenlijk wel bij jou? "Gebruik je normaal gesproken al veel humor? Als dat niet zo is, zou ik er tijdens een sollicitatiegesprek niet ineens mee beginnen. Dan geef je een verkeerd beeld van jezelf." Dat kan zelfs averechts werken, waarschuwt ze. "Je doet jezelf geweld aan als je grapjes gaat maken die helemaal niet bij je passen. En die pijnlijke stiltes na een mislukte grap maken het er meestal niet beter op."

Humor werkt alleen als het natuurlijk voelt

Bolding weet als cabaretière als geen ander dat humor heel persoonlijk is. Wat de ene persoon hilarisch vindt, laat de ander volledig koud. Dat geldt net zo goed tijdens een sollicitatiegesprek. "In mijn theatervoorstellingen zaten mensen die helemaal opgingen in mijn humor. Maar er zaten ook mensen tussen die er niets aan vonden. Het is maar net of er een klik is."

Dat betekent niet dat je alle humor moet vermijden. Een spontaan grapje kan juist helpen om de spanning te doorbreken. "Als er iets onhandigs gebeurt en je maakt daar een opmerking over waardoor iedereen even moet lachen, dan kan dat heel prettig zijn." Maar een ingestudeerde grap is volgens haar zelden een goed idee. "Binnenkomen met een opmerking als: wat hebben jullie toch een rare bedrijfsnaam, lijkt me geen goede ijsbreker."

Zelfspot mag, jezelf onderuit halen niet

Volgens Bolding is er een groot verschil tussen zelfspot en jezelf kleiner maken. "Het is prima als je laat zien dat je jezelf kunt relativeren. Daarmee laat je ook zien dat fouten maken menselijk is." Maar daar zit wel een grens aan. "Als je voortdurend grapjes over jezelf maakt, kun je onzeker overkomen. Alsof je jezelf niet serieus neemt. Dat is absoluut niet de bedoeling. Zelfspot kan dus prima werken, zolang het niet ten koste gaat van je zelfvertrouwen."

Pas op met sarcasme

Niet elke vorm van humor is even geschikt tijdens een sollicitatiegesprek. Bolding maakt onderscheid tussen positieve en negatieve humor. Vooral cynische opmerkingen en sarcasme kunnen riskant zijn. "Ik zou mensen aanraden om zich te richten op positieve humor. Maak geen kwetsende opmerkingen en probeer anderen niet belachelijk te maken."

Sarcasme is volgens haar extra gevaarlijk, omdat niet iedereen het op dezelfde manier interpreteert. "Als iemand ironie letterlijk neemt en niet begrijpt wat je bedoelt, sta je al met 10-0 achter." Ook sommige onderwerpen kun je beter vermijden. "Racisme en ernstige ziektes zijn bekende voorbeelden van onderwerpen waar je tijdens een sollicitatiegesprek geen grappen over moet maken."

Een sollicitatiegesprek is soms net als daten

Misschien wel het belangrijkste inzicht: een sollicitatiegesprek is geen eenrichtingsverkeer. Volgens Bolding kun je aan de reactie op jouw humor soms ook iets aflezen over de organisatie. "Als jij van nature veel grapjes maakt en dat doe je ook tijdens een sollicitatiegesprek, dan kan een werkgever veel beter beoordelen of jij bij het bedrijf past."

Een stilte na een grap zegt daarom niet alleen iets over jou. "Dat zegt misschien ook iets over de sollicitatiecommissie en over de plek waar je gaat werken." Ze vergelijkt solliciteren daarom liever met daten. "Je bent op zoek naar een duurzame relatie. Het is altijd het beste om gewoon je leukste zelf te zijn. Als dat niet matcht, is het misschien beter dat je daar niet gaat werken."

Zo gebruik je humor verstandig tijdens een sollicitatie

• Gebruik alleen humor die bij je persoonlijkheid past.

• Probeer de sfeer luchtig te houden, maar forceer geen grapjes.

• Gebruik liever zelfspot dan cynisme.

• Vermijd gevoelige onderwerpen.

• Let op hoe mensen op je reageren.

• Twijfel je of je grappig bent? Vraag het eens eerlijk aan mensen in je omgeving.

Het belangrijkste advies 

Dat blijft volgens Bolding verrassend simpel: "Het gaat uiteindelijk om verbinding en contact. Humor kan daarbij helpen, maar authenticiteit is altijd belangrijker dan een goede grap."