AI-expert Aaron Mirck waarschuwt: ‘We worden een generatie van domme gebruikers’

De angst dat AI massaal banen zal vernietigen duikt bij elke technologische revolutie op. In de jaren zestig waarschuwden veel experts dat automatisering miljoenen banen zou vernietigen en tot massawerkloosheid zou leiden. Maar uiteindelijk leerde de geschiedenis volgens AI-expert Aaron Mirck anders. Nieuwe technologie vervangt weliswaar taken en sommige functies, maar creëert tegelijk nieuwe beroepen. ‘Onderzoek laat zien dat zo’n 60 procent van de huidige banen in de VS in 1940 nog niet bestond. En volgens het World Economic Forum kan AI wereldwijd ongeveer 92 miljoen banen verdringen, maar ook 170 miljoen nieuwe banen creëren.’

Van doen naar controleren

Het idee dat automatisering automatisch het einde van banen betekent, klopt historisch gezien niet, zegt Mirck, auteur van onder meer AI, voorbij de hype, ziet dat technologie vooral de aard van werk verandert. ‘Daarop moet je anticiperen; je zou bijvoorbeeld kunnen verschuiven van programmeren naar het beoordelen van code die door AI is gegenereerd.’ 

Neem de zelfscankassa. Doordat één medewerker meerdere self-checkoutkassa’s tegelijk kan begeleiden en winkels er meer van kunnen plaatsen, stijgt de totale capaciteit van een supermarkt met bijna 9 procent en dalen de personeelskosten aanzienlijk. Maar het verandert ook de taken op de werkvloer. Hij noemt het illustratief voor hoe werk kan veranderen. ‘Vroeger had je een interactie met een kassière. Nu controleert iemand vooral of klanten niet per ongeluk iets vergeten te scannen. Dat is een heel ander soort werk. De vraag is: vinden mensen dat net zo interessant of betekenisvol?’ 

Vaardigheden en zelfvertrouwen 

De verschuiving kan dus gevolgen hebben voor werkplezier en vakmanschap. Het kan ook leiden tot wat Harvard-onderzoekers ‘AI brain fry’ noemen; cognitieve vermoeidheid door excessief gebruik van AI-tools. Als professionals vooral output van AI controleren, oefenen ze hun eigen vaardigheden minder. Mirck verwijst naar een softwareontwikkelaar die merkte dat zijn vaardigheden achteruitgingen toen hij intensief gebruik maakte van AI-tooling. ‘Hoe langer hij erop leunde, hoe meer vaardigheden en professioneel zelfvertrouwen hij verloor. Omdat hij de eenvoudige delen van zijn werk niet meer deed, werd hij ook minder goed in de moeilijke delen.’

Dat mechanisme is volgens hem herkenbaar uit andere technologieën. ‘Neem navigatieapps. Google Maps is fantastisch, maar als je het altijd gebruikt, raak je je gevoel voor richting kwijt. AI kan hetzelfde effect hebben op cognitieve vaardigheden.’ Onderzoekers ontdekten inderdaad dat taxi­chauffeurs die zelf navigeren sterkere activiteit hebben in de hippocampus (het hersengebied voor ruimtelijke oriëntatie). Ook het geheugen kan eronder lijden; mensen onthouden minder informatie wanneer ze weten dat ze die eenvoudig kunnen opzoeken - het zogeheten ‘Google-effect’.

Denken uitbesteden

Het bijzondere van AI is dat deze technologie niet zozeer handwerk automatiseert, maar vooral ook denkwerk. En dat maakt het effect op kenniswerkers groot. Schrijven is bijvoorbeeld een activiteit die ook een manier van denken is, aldus Mirck. Zelfs AI-leiders erkennen dat, weet hij. ‘Zo benadrukt Sam Altman, CEO van OpenAI, regelmatig dat schrijven helpt om gedachten te ordenen en ideeën te ontwikkelen. Schrijven is een oefening in kritisch denken. Als we dat volledig uitbesteden, verliezen we een belangrijke vaardigheid en worden we minder goed in kritisch denken.’ 

Een studie van het Massachusetts Institute of Technology suggereert dat mensen minder hersenactiviteit vertonen wanneer ze veel met AI werken. In de loop van enkele maanden zagen ze ChatGPT-gebruikers luier worden met elk volgend essay. Aan het eind van het onderzoek grepen ze vaak terug op het kopiëren en plakken. Mirck. ‘Ik ben geen hersenwetenschapper, maar het lijkt me logisch dat hersenactiviteit gunstig is. We moeten oppassen dat we niet terechtkomen in een tijdperk van slimme technologie en domme gebruikers.’

AI-junioren

De impact van AI kan ook zichtbaar worden in de manier waarop mensen het vak leren. Het aantal vacatures voor juniorfuncties is bijvoorbeeld in twee jaar tijd met 24 procent gedaald. Daarbij worden technologische ontwikkelingen als mogelijk veroorzaker genoemd. 'Junior banen verdwijnen sneller, omdat AI een deel van dat werk kan doen’, zegt Mirck. ‘Maar je hebt juist junioren nodig om het vak te leren. Dat is het geheim van de smid.’ 

Organisaties moeten volgens hem daarom goed nadenken over hoe ze AI inzetten. ‘AI kan enorm waardevol en krachtig zijn, zolang professionals het bewust gebruiken. Gebruik het niet automatisch vanaf het begin van elk proces. Denk eerst zelf na.’ 

Hoe voorkom je AI-luiheid?

Aaron Mirck geeft de volgende tips om scherp te blijven als je veel met AI werkt:

• Begin zonder AI. Denk eerst zelf na over een probleem of idee voordat je AI inschakelt.

• Gebruik AI als sparringpartner, niet als eindantwoord. Laat AI meedenken of alternatieven aandragen, maar blijf vooral zelf beslissen.

• Blijf vaardigheden oefenen. Schrijf, programmeer of analyseer regelmatig zonder AI.

• Controleer AI-output kritisch. Zie AI als een stagiair: nuttig, maar niet altijd betrouwbaar.

• Vertraag je denken af en toe. Creativiteit ontstaat vaak juist door moeite en reflectie.

• Investeer in digitale geletterdheid. Begrijpen hoe AI werkt helpt om betere vragen te stellen én fouten te herkennen.