Door Iran-oorlog en inflatie steeds meer stress om geld: zo maak je het bespreekbaar op werk

Afbeelding boven artikel: Links Amerikaans president Donald Trump, rechts illustratie van vrouw op werkvloer moet geldstress.

Door de oorlog in Iran zijn energie- en brandstofprijzen sterk toegenomen en neemt de economische onzekerheid toe. Ipsos I&O onderzocht vorige maand in hoeverre Nederlanders zich zorgen maken en of zij de gevolgen merken in hun portemonnee. Bijna een kwart blijkt inmiddels moeite te hebben om rond te komen of moet scherp op de uitgaven letten. Vier procent skipt zelfs maaltijden om geld te besparen, is te lezen bij Intermediair. 

Financiële zorgen op de werkvloer

In de praktijk stoppen zulke zorgen niet bij de voordeur van kantoor. ‘De druk van financiële zorgen neem je gewoon mee naar je werk,’ zegt Marijke Henst, directeur klant en ontwikkeling bij De Arbodienst. ‘We zien dat stress steeds vaker bespreekbaar wordt op organisatieniveau, maar financiële stress blijft nog onderbelicht.’

En dat terwijl de impact groot is. Volgens onderzoek zijn medewerkers met geldstress vaker afgeleid, melden zij zich sneller ziek en trekken ze zich soms terug uit sociale activiteiten. Tegelijkertijd vinden collega’s en leidinggevenden het lastig om er iets mee te doen. Waar gaat het mis?

De valkuil van directe oplossingen

Volgens Henst zit de belangrijkste valkuil in een heel menselijke reflex: het probleem direct willen oplossen. ‘Leidinggevenden willen helpen en komen dan bijvoorbeeld met een budgetcoach. Goedbedoeld, maar vaak niet effectief. Je pakt daarmee alleen de symptomen aan.’ Want geldstress gaat zelden alleen over geld, voegt ze toe. ‘Het zit vaak dieper: in hoe iemand is opgevoed, welke verwachtingen iemand heeft van het leven, het gevoel geen controle te hebben, et cetera. Als je die achterliggende problematiek niet begrijpt, sla je de plank mis.’ 

Signalen van geldstress herkennen

De leidinggevende zou minder probleemoplosser moeten zijn, en meer iemand die probeert te begrijpen wat er speelt. Dat begint bij signalen, zegt Henst. ‘Denk aan iemand die vaker gaat thuiswerken of een collega die zich steeds afmeldt voor borrels of teamuitjes. Dat kan zijn om benzinekosten te besparen of omdat de drankjes tegenwoordig zo duur zijn, maar ze adviseert om niet te snel in te vullen wat er aan de hand is. ‘Spreek liever uit wat je ziet: “Ik merk dat je de laatste tijd vaker afzegt, hoe gaat het met je?” Dat is heel anders dan vragen: “Heb je geldproblemen?” Die nuance maakt het verschil tussen een open gesprek en een dichtklappende collega.’

Wel is er een duidelijke grens. Niet iedereen wil praten over geld. Henst: ‘Dat moet je natuurlijk respecteren. Maar je kunt wél je zeggen dat je iets ziet veranderen en dat je er bent als diegene wil praten. Daarmee laat je de deur open, zonder te pushen.

Het belang van een open cultuur

Veel organisaties wachten tot iemand uitvalt of zich ziekmeldt. Maar dat is feitelijk te laat want vanwege privacy mogen werkgevers niet vragen naar de oorzaak van een ziekmelding. ‘Daarom is het zo belangrijk om dit soort onderwerpen al bespreekbaar te maken als er nog niets aan de hand is.’ 

Dat vraagt om een andere cultuur. Niet alleen vragen hoe iemands weekend was, maar ook durven praten over wat iemand bezighoudt. ‘Als je die gesprekken al voert in goede tijden, wordt de drempel lager als het minder goed gaat.’ 

Toch blijft het ongemakkelijk. Veel mensen zijn bang om het verkeerde te zeggen of te ver te gaan. ‘Er is maar één manier om doorheen te komen: benoem het. Zeg gewoon dat je het lastig vindt om het gesprek aan te gaan. Zo toon je je kwetsbaarheid en dat nodigt de ander uit om ook open te zijn.’ Dat geldt niet alleen voor managers, maar ook voor collega’s onderling. ‘Je hoeft geen leidinggevende te zijn om iets te signaleren. Juist collega’s zien vaak als eerste dat iemand verandert.’ 

Van schaamte naar bespreekbaarheid

Geldstress kan ertoe leiden dat mensen geïsoleerd raken; medewerkers die niet meegaan naar borrels of uitjes, vallen eerder buiten de groep. ‘Je zou als team ook eens kunnen kijken naar alternatieven die voor iedereen toegankelijk zijn, zoals gewoon een drankje op de werkvloer organiseren.’

Die financiële druk lijkt voorlopig niet weg te gaan. De Nederlandsche Bank waarschuwde onlangs dat de oorlog in het Midden-Oosten de inflatie opnieuw kan opstuwen doordat hogere energieprijzen doorwerken in onder meer voedsel- en transportkosten. Daarmee is het geldstress voorlopig niet van de werkvloer verdwenen. Maar het blijft een gevoelig onderwerp, waarbij schaamte volgens Henst een grote rol speelt. ‘We zijn nu eenmaal weinig open over geld, terwijl we juist veel van elkaar kunnen leren als we er wel over zouden praten. Durf nieuwsgierig te zijn om elkaar beter te begrijpen.’

Zo ga je om met geldstress op de werkvloer

• Let op gedragsveranderingen
  Minder aanwezig, vaker thuiswerken of afzeggen voor sociale momenten kunnen signalen zijn 

• Vul niets in
  Benoem wat je ziet, maar trek geen conclusies over iemands financiële situatie 

• Stel open vragen
  Vraag hoe het gaat, niet wat er mis is 

• Toon kwetsbaarheid
  Geef aan dat je het zelf ook lastig vindt om het onderwerp aan te snijden 

• Respecteer grenzen
  Wil iemand niet praten? Laat dat zo, maar blijf beschikbaar 

• Begin vóórdat het misgaat
  Maak geld en stress bespreekbaar in normale gesprekken, niet als er al problemen zijn

• Schiet niet meteen in oplossingen
  Een budgetcoach kan helpen, maar alleen als je eerst begrijpt wat er speelt 

• Houd het klein en menselijk
  Een gesprek bij het koffieapparaat kan al genoeg zijn om de drempel te verlagen