‘Als het ego wint, verliest het team’: zo loodste Gilbert Martina Curaçao voor het eerst naar het WK

Jarenlang lag Martina wakker door de zorgen over zijn werk als directeur bij een grote verzekeraar op de Antillen. Tot hij besloot op zoek te gaan naar een oplossing. Niet naar een betere functie of een hoger salaris, maar naar rust in zijn hoofd.

Stress is altijd verleden of toekomst

‘Ik ging op onderzoek uit wat de oorzaken zijn van slapeloze nachten,’ zegt hij bij Intermediair, ‘en wat je daaraan kunt doen. Toen kwam ik uit op meditatie.’ Hij leerde transcendente meditatie, en de verlichting was meteen voelbaar. ‘Die eerste nacht sliep ik meteen goed: heerlijk, heerlijk, heerlijk.’

Maar wat doet meditatie precies? ‘De oppervlakte van de oceaan kan enorm ruw zijn met golven van dertig, vijftig meter. Maar als je een duik maakt naar de bodem, is het altijd stil en kalm. Zo werkt ons hoofd ook.’ Stress, zegt hij, ontstaat altijd door te leven in het verleden of de toekomst. Meditatie brengt je terug naar het nu: ‘En daar ligt onze kracht.’

Eén stok, tien rustige mensen

Die kracht past Martina toe op teams. Al vroeg in zijn carrière ontdekte hij een instrument uit de inheemse tradities van Amerika: de talking stick. Degene die de stok vasthoudt, mag spreken. De rest luistert. ‘Ik was teamleider bij een IT-project. De vergadering liep volledig uit de hand, mensen schreeuwden tegen elkaar.’ Hij pakte een pen van tafel. ‘Ik zei: dit is vanaf nu de talking stick. Wie hem heeft, mag praten. De rest houdt zijn mond.’

Het werkte meteen. De ruzie transformeerde in een brainstorm. Het team besloot in weekenden door te werken om de deadline te halen. ‘Symbolen hebben kracht,’ zegt Martina. ‘Ze dwingen tot luisteren. En luisteren is het begin van alles.’ Hij gebruikt de methode nog steeds, ook bij de voetbalbond.

De vroege signalen die niemand wil zien

Een team dat op omvallen staat, kondigt dat altijd aan. ‘Ziekteverzuim, lage motivatie, doelen die niet worden gehaald,’ somt Martina op. ‘De signalen zijn er altijd.’ Het probleem is niet het herkennen ervan, het is het serieus nemen. Zijn aanpak: eerst signaleren, dan de dialoog aangaan, dan interveniëren. ‘Een luisterend oor is het begin.’ Maar als iemand het team schaadt door het eigen belang voorop te stellen, is Martina onverbiddelijk. ‘Ik werk met een principe: zacht voor de mens, hard voor de doelen. Maar als de mens de doelen in gevaar brengt, moet je hard voor de mens worden. Tot en met ontslag.’ 

Dat principe geldt voor iedereen, benadrukt hij, van medewerker tot directeur. 'En eigenlijk ook voor regeringsleiders. Alleen wordt dat principe daar helaas niet altijd toegepast.' Zijn belangrijkste hulpmiddel? Intuiïtie. ‘Iedereen heeft het. Maar hoe rationeler we worden, hoe minder we ernaar luisteren.’ Die signalen heeft hij zelden te laat gezien. ‘Mijn intuiïtie klopte altijd.’

Kies voor waar je echt voor staat

Curaçao speelt straks op het WK. Deels dankzij spelers die eerder voor Nederland uitkwamen en toch terugkeerden. Waarom? ‘Trots, identiteit, cultuur,’ zegt Martina. ‘En de overtuiging dat ook met Curaçao het WK haalbaar was. Als je ergens écht voor staat, komt er een enorme drive los.’ Dat geldt voor voetballers, maar net zo goed voor mensen op de werkvloer. 'Als je ergens voor staat dat niet alleen goed is voor jou, maar ook voor het algemeen belang, dan is stap één al gedaan. Dan heb je een mindset waar je in gelooft en waar je voor gaat.'

Dat is ook zijn boodschap aan iedereen die presteert onder druk. ‘Wij hebben een ingebouwd vlucht-vecht-bevries-mechanisme. Dat helpt je in gevaar, maar als je er permanent in leeft, zie je iedereen als vijand.’ Zijn advies is even eenvoudig als effectief: zoek elke dag een moment van rust. ‘Ga naar buiten. Naar het strand, de natuur, waar dan ook. Maak verbinding met iets groters dan jezelf.’ Want pas als je kalm bent, kun je helder denken. ‘Kalm blijven is het begin van alles. De rest volgt vanzelf.’

Healthy Minds Healthy Nation is verkrijgbaar op Amazon, Barnes & Nobles en Bol.com.