Op vakantie of tijdens weekend gebeld door werk? Dit zijn je 'rechten op onbereikbaarheid'

In Nederland is de wettelijke regeling van vakantie te vinden in het Burgerlijk Wetboek, waarin staat dat werknemers recht hebben op vakantie, minimaal vier keer het aantal uren dat de werknemer wekelijks werkt. Bij een fulltime baan is dit 160 uur. Ook bij ziekte bouwt een werknemer vakantiedagen op, zo is te lezen bij Intermediair. De werkgever is verplicht om de werknemer zelf vakantiedagen op te laten nemen, eventueel kan hierover een afspraak worden gemaakt. Een werkgever mag niet zomaar vakantiedagen inhouden. In de CAO of een arbeidsovereenkomsten kunnen aanvullende afspraken staan.

Dit is dwingend recht, wat wil zeggen dat de werkgever hier niet ten nadele van de werknemer van mag afwijken. Ook binnen het Europese recht bestaat een richtlijn over vakantiedagen, waarin het belang van rust en herstel voor werknemers nadrukkelijk wordt onderstreept. Werknemers moeten tijdens hun vakantie daadwerkelijk de mogelijkheid krijgen om te herstellen en tot rust te komen, wat betekent dat de werkgever hen in die periode met rust moet laten.

Recht op onbereikbaarheid 

De wetten in veel Europese landen over het recht op onbereikbaarheid, gaan verder. Hierin staat dat werknemers ook buiten kantoortijd en in het weekend niet verplicht zijn om te reageren op telefoontjes, berichten en mails van de werkgever. Zover zijn we in Nederland nog niet. Dat was wel bijna zo.

In 2020 nam toenmalig Kamerlid Gijs van Dijk het initiatief tot zo’n wet, maar die is blijven steken tot het plenaire debat. Dat is er nooit van gekomen. ‘De strekking van onze huidige wetgeving wijst wel op het recht op onbereikbaarheid, in ieder geval tijdens vakantie. Dit geldt des te sterker bij wettelijke vakantiedagen’, zegt Berghuis, hij is advocaat arbeidsrecht. ‘Bij bovenwettelijke vakantiedagen of in specifieke functies kan contractueel iets anders gelden, al blijft ook daar het beginsel van effectieve rust leidend.’

Uitzondering zwaarwegend bedrijfsbelang

Er zijn uitzonderingen, wanneer het om een zwaarwegend bedrijfsbelang gaat en sprake is van een calamiteit die voortkomt uit onvoorziene omstandigheden. Bijvoorbeeld als een security officer van een IT-bedrijf met vakantie is en op vrijdagmiddag blijkt dat er een ernstig datalek is ontstaan waarbij de persoonsgegevens van klanten zijn vrijgekomen. Als alleen de security officer toegang heeft tot encryptiesleutels of meldingsdocumentatie, dan mag hij gebeld worden. Bij hem is het incidentenprotocol bekend, dan is het terecht dat diegene ingeschakeld wordt. ‘Dat is een goed voorbeeld van een zwaarwegend belang waarbij contact onvermijdbaar is’.

Precedentwerking bij bereikbaarheid op vakantie

Als werknemer hoef je dus niet bereikbaar te zijn tijdens je vakantie, je hebt het recht om niet te reageren op e-mails, telefoontjes of berichten. Het is heel persoonlijk of je dat wel of niet doet tijdens je vakantie. ‘Als je dat wel vaak doet, dan schep je daarmee verwachtingen en een precedent. De werkgever gaat er dan vanuit dat je toch wel bereikbaar bent.’ Als je dan opeens niet meer reageert, is dat onduidelijk voor de werkgever, ook al heb je dat recht wel. Daarom is het beter om terughoudend te zijn in reacties op werkberichten. Die werkgever mag je namelijk wel berichten sturen, ook al hoef jij daar niet op te reageren. 

In die bereikbaarheid gaan andere West-Europese landen verder, daar bestaat ofwel een wettelijk recht op onbereikbaarheid ofwel de verplichting om afspraken vast te leggen over onbereikbaarheid buiten werktijd. Mag een werkgever een werknemer verplichten om bereikbaar te zijn tijdens zijn of haar vakantie? Daarover is Berghuis heel duidelijk: ‘Nee, dat mag in beginsel niet. Vakantie is bedoeld als periode van rust en herstel, en daar hoort bij dat de werknemer niet beschikbaar of inzetbaar is voor werk of werkgerelateerde verplichtingen.’