Smelten achter je bureau? Dit zijn je rechten als het te warm is om te werken

Afbeelding boven artikel ter illustratie. Persoon komt niet in het artikel terug. Bron: Getty Images.

Naar de thermometer staren in de hoop dat deze een bepaald cijfer aantikt is in ieder geval zinloos. “Nederland kent geen concrete maximumtemperatuur op de werkvloer”, begint advocaat Petra Willems bij Intermediair. “Dit is de meest voorkomende misvatting in het publieke debat over hitte en werk.” Want hoewel er soms wel over specifieke temperaturen wordt gesproken, geldt hierover dus geen uitsluitsel in de wet. 

Gezondheidsschade 

De Arbowet houdt in plaats daarvan rekening met het soort werk dat je doet, de fysieke belasting die daar het gevolg van is en wat dat doet met je gezondheid op warme dagen. “De norm is resultaatgericht, er is geen vaste grens, maar wel een verbod op gezondheidsschade”, licht Willems toe. “Wat voor een kantoormedewerker acceptabel is, kan voor een dakdekker of logistiek medewerker in een opslaghal gevaarlijk zijn.” 

Werkgevers zijn verplicht om maatregelen te nemen bij hoge temperaturen. Zo schrijft de wet voor dat een werkgever voor ‘persoonlijke beschermingsmiddelen' moet zorgen. “Praktisch betekent dit bijvoorbeeld: zorgen voor genoeg water, zonwering, ventilatie en een aanpassing van werktijden naar de koelere ochtenduren”, aldus de advocaat. “Bij extreme buitenomstandigheden houdt dit ook het aanpassen van de roostertijden in. Een hitteplan hebben is overigens niet wettelijk verplicht, maar wordt wel door de overheid aanbevolen.” Wel moet hitte als risico zijn opgenomen in de verplichte risico-inventarisatie en -evaluatie. 

Juridische ontsnappingsroute 

Wat nou als je werkgever je vraagt te komen werken, maar je het zelf veel te warm vindt? “Op basis van persoonlijk ongemak mag je dan niet weigeren om te komen werken of om thuis te blijven.” Volgens Willems kan een werknemer niet zomaar eenzijdig besluiten dat het te warm is om te werken. “Je hebt als werknemer geen zelfstandig recht om verlof op te nemen - vakantiedagen worden toegewezen door de werkgever, met inachtneming van de wensen van de werknemer.” 

Wel is er volgens Willems wettelijk gezien één juridische ontsnappingsroute. In artikel 29 van de Arbowet staat dat je werk mag onderbreken wanneer sprake is van ernstig gevaar dat zo dringend is dat een toezichthouder niet op tijd kan optreden. “Bij zo’n werkonderbreking behoud je je loon en mag je daarin niet worden benadeeld. Maar, de lat ligt hoog”, legt Willems uit. “Er moet echt ernstig en onmiddellijk gevaar zijn. ‘Ik vind het te warm’, volstaat niet.” Maar bij een situatie waarin reële gezondheidsschade dreigt, zoals bij een hitteberoerte, of wanneer je zwaar lichamelijk buitenwerk doet bij extreme temperaturen en je werkgever niet of te laat dreigt op te treden, is artikel 29 inroepbaar.

Arbeidsrecht verouderd 

In de meeste CAO’s zijn geen of enkel vage regels opgenomen wat betreft het werken in de hitte. “Uit een onderzoek van Jan Popma bleek dat in een meerderheid van de cao’s geen duidelijke norm bestaat om te bepalen wanneer het te heet is om te werken.” Een uitzondering hierop is de bouwsector, waar al langere tijd hittebepalingen bestaan, aldus Willems. Maar met de stijgende temperaturen is het de vraag of ook andere sectoren baat hebben bij duidelijkere regels. 

Willems beaamt dat het huidige arbeidsrecht niet goed past bij deze oplopende temperaturen. “De wet bevat alleen die open norm, dat er geen gezondheidsschade mag ontstaan, maar er is geen concrete grens. Dit heeft als gevolg dat er voor werknemers weinig houvast is in een conflict en de flexibiliteit vooral bij de werkgever ligt. De werkgever bepaalt welke maatregelen hij neemt.” 

Hitte-aanpak 

Wel ziet de advocaat dat het debat in beweging is. “De Hitte-aanpak 2025 (een strategie van de rijksoverheid ter voorbereiding op extreme hitte) erkent het probleem, maar introduceert geen nieuwe wettelijke normen voor de werkplek.” In onze buurlanden België en Duitsland, waar sowieso strengere normen gelden, wordt ook geroepen om een concrete hittenorm. Deze norm zou moeten bepalen wanneer de temperatuur in een woning of gebouw oncomfortabel of ongezond is. “Dit is in Nederland politiek hoorbaar, maar heeft nog geen vertaling gekregen in de wetgeving”, licht de advocaat toe. 

Het KNMI laat sinds vorige maand elke dag de ‘hittekracht’ zien, om aan te geven hoe zwaar de hitte die dag voelt. Dit is onder andere een richtlijn om in te schatten of je die dag extra maatregelen moet treffen. “Het is een communicatie-instrument bedoeld om mensen bewust te maken van de hitterisico’s”, aldus Willems. Goed om te weten is dat je aan de hand van deze hittekracht niet direct kunt aangeven of je wel of niet naar werk kunt komen. “Het heeft geen wettelijke status en is dus geen drempelwaarde voor het weigeringsrecht”, sluit de advocaat af.